Website van OKBN * ARLIS/NL p/a Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie, Postbus 90418, 2509 LK - DEN HAAG - Nederland Werkgroep Instructie

Enquête Instructie in wetenschappelijke bibliotheken op het gebied van kunst, architectuur en aanverwante gebieden

Algemeen

13 Wetenschappelijke bibliotheken (Universiteitsbibliotheken waar de gebieden kunst, architectuur en aanverwante gebieden worden gedoceerd en de Koninklijke Bibliotheek) zijn aangeschreven met het verzoek de enquête in te vullen, namelijk:

• Bibliotheek Universiteit van Amsterdam (UvA)
• Bibliotheek Vrije Universiteit Amsterdam (VU)
• Bibliotheek Technische Universiteit Delft (TUD)
• Bibliotheek Technische Universiteit Eindhoven (TUE)
• Bibliotheek Rijks Universiteit Groningen (RUG)
• Koninklijke Bibliotheek Den Haag (KB)
• Bibliotheek Universiteit Leiden-Algemeen (UL)
• Bibliotheek Universiteit Leiden-Kunstgeschiedenis (UL)
• Bibliotheek Universiteit Maastricht (UM)
• Bibliotheek Katholieke Universiteit Nijmegen (KUN)
• Bibliotheek Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR)
• Bibliotheek Universiteit van Utrecht (LBU)
• Bibliotheek Landbouwuniversiteit Wageningen (LUW)/Missel

11 Instellingen hebben gereageerd (= ca 85%); 9 enquêtes zijn ingevuld geretourneerd (= ca. 70%); 2 Instellingen (KB en LUW) hebben wel gereageerd, maar de enquête niet ingevuld omdat geen vakspecifieke bibliotheekinstructie op het gebied van kunst, architectuur en aanverwante gebieden wordt gegeven.

Samenvatting

Bij alle respondenten wordt een vorm van bibliotheekinstructie georganiseerd. De instructie wordt in elk geval verzorgd in de eerste fase van de studie (Propedeuse). De vorm varieert daarbij van een beknopte rondleiding in de bibliotheek (RUG) tot het uitvoeren van een verplichte schrijfoefening (LBU). In twee gevallen (TUE en LBU) is er nog een instructie in een latere fase van de studie (resp. 2e fase en 2e jaar). Op verzoek worden ook voor ouderejaars/afstudeerders nog instructies verzorgd (UvA, TUE).
De bibliotheekinstructie in de eerste fase van de studie is in de meeste gevallen verplicht of onderdeel van een verplicht introductievak (Studievaardigheden). Voor medewerkers, Aio's en derden worden op verzoek, individueel of in groepen instructies verzorgd. Vaak is dit gekoppeld aan een specifiek bestand of systeem. Voor derden kunnen bij de UvA uitgebreide workshops worden verzorgd, bij de LBU bestaat een samenwerkingsverband met de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht.

Iedereen is het erover eens dat in de propedeusefase basiskennis van het kunsthistorische 'apparaat' gewenst is, en in de doctoraalfase deze kennis verdiept moet worden. Deze verdieping is in de meeste gevallen niet georganiseerd. Alleen de TUE en LBU kennen instructie in de doctoraalfase (TUE geen details bekend, LBU in curriculum opgenomen).
De instructies zijn meestal praktisch gericht: rondleiding en (klassikaal) leren hanteren van de catalogus en de belangrijkste bestanden/naslagwerken. De vakreferenten spelen een belangrijke voorbereidende en uitvoerende rol, vaak geassisteerd door andere bibliotheekmedewerkers (NB in Groningen hebben docenten een taak, in Utrecht wordt de propedeuse-instructie door de bibliotheektechnische medewerkers uitgevoerd). Er zijn weinig (elektronische) hulpmiddelen (UvA, VU, RUG, LBU); in een aantal gevallen wordt er wel aan gedacht/gewerkt.
Bijna altijd vindt toetsing plaats; de zwaarte ervan varieert. Alleen bij de UvA is bibliotheekinstructie vast onderdeel van de verplichte cursus 'Academische vaardigheden'.

De omschakeling naar de BaMa-structuur heeft ook voor de bibliotheekinstructie gevolgen. In de meeste gevallen wordt bibliotheekinstructie opgenomen in het eerste, in een enkel geval ook in het tweede studiejaar. De omschakeling naar de BaMa-structuur is tegelijkertijd een moment om te kijken op welke wijze de instructie wordt opgenomen. Echter, welke veranderingen voorvloeïen uit hoe de instructie wordt aangeboden, is bij de meeste respondenten niet bekend. De antwoorden op twee gerichte vragen hieromtrent - naar welke kennis en wanneer deze kennis moet worden aangeboden in de Bachelor- of Masterfase - geven aan dat daar slechts in een enkel geval over nagedacht is. De andere respondenten verwijzen naar het oude curriculum of geven geen antwoord. Over de praktische gevolgen wordt wel eenduidig geantwoord. Er moet cursusmateriaal aangepast worden, maar ook nieuw materiaal worden ontwikkeld. Dit laatste geldt met name voor online-tutorials.

Bij bibliotheekinstructie wordt in de regel samengewerkt met de betrokken facultaire docenten. Daarnaast adapteren sommige vakreferenten kennis en materiaal van collega's. Voor de technische uitvoering, met name bij zaken die op het Web worden gepubliceerd, of speciaal daarvoor zijn ontworpen, wordt in een enkel geval samengewerkt met IT-deskundigen binnen de bibliotheekorganisatie. Samenwerking over facultaire grenzen heen doet zich voor bij het nadenken over de opname van een basismodule bibliotheekinstructie (voor alle studenten) in de elektronische leeromgeving (bijv. Blackboard). Samenwerking met organisaties buiten de universiteit, beperkt zich tot het overleg over bibliotheekexcursies en het bibliotheekinstructie aan derden binnen de eigen organisatie. Heeft de vakreferent een behoorlijke vinger in de pap bij het maken van de instructie, de promotie daarvan wordt overgelaten aan de facultaire medewerkers. De ontwikkeling van vakspecifieke tutorials is een wens van veel respondenten. Hier ligt een vruchtbaar terrein voor uitwisseling en samenwerking tussen vakreferenten van verschillende instellingen.